Manga, Japonların çizgi roman için kullandıkları sözcüktür. Manga kelimesinin bilinen ilk kullanımı 1770'li yıllara dayanmaktadır. 19. yüzyıl boyunca kelime özel olarak, üzerinde karikatürler bulunan ağaç bloklarını, özellikle de Hokusai Katsushika'nın 1819'da yayınlanmış olan ve öğrencilerinin kullanması için kendisinin çizdiği taslak, çizim ve karikatürlerini adlandırmakta kullanılmıştır. Hokusai çizdiği taslakları iki Çince karakterin "man" (kaygısız, ilgisiz) ve "ga" (resim) birleşiminden oluşan “manga” kelimesiyle tanımlamıştır.
Tarihçe Japonya din ve kültür anlamında büyük ölçüde Çin'den etkilenmiştir. Özellikle 6. ve 7. yüzyıllarda yeni ve güçlü bir din olarak Budizm'in Japonya'da benimsenmesiyle birlikte, Budist tapınaklarının yapımını ve duvar resimlemelerini de beraberinde getirmiştir. Nara şehri bölgesinde bulunan Toshodoiji ve Horyuiji tapınaklarının duvarlarına ve tavanın arkasına İnsanları ve hayvanları konu alan çok çeşitli karikatürler yapılmıştır.
Tarih boyunca sanat ve bilim alanlarında pek çok buluşun gerçekleştirildiği Uzakdoğu toprakları çizgi roman sanatı açısından da tarihi beş yüzyıl kadar önceyi işaret eden uygulama denemelerine ev sahipliği yapmıştır.
Bu bağlamda “Uzakdoğu Kültüründe -Japonya Örneğinde- Çizgi Roman Sanatının Gelişimi ve Bir Çizgi Roman Denemesi” başlıklı araştırmanın ilk bölümünde, çizgi roman sanatının tanımı ve amacı konusundaki görüşler iletilmiş, Batı çizgi roman sanatının Avrupa, Amerika ve Türkiye’yi içeren kısa tarihçesi, Uzakdoğu’daki örneklerin tarihsel gelişimiyle karşılaştırmak amacıyla konu edilmiştir. Çizgi romanın ilk olarak Amerika Birleşik Devletlerinde tanımlanması, bu kültürün Avrupa ve Uzakdoğu’ya olan etkisi nedeniyle, birinci bölüm çizgi romanın Batı’daki gelişimine ayrılmıştır.
Uzakdoğu’ya bakıldığında henüz keşfedilmemiş bir çizgi roman kültürü dikkatleri çekmektedir. Uzakdoğu çizgi roman sanatı sayısız denebilecek kadar yoğun üretimi, tarih, din, kültür ve felsefenin konulara yansıması ve Batı çizgi romanlarından ayrılan farklı tarzıyla araştırılması ve öğrenilmesi gereken değerler içermektedir.
Günümüzde iletişim ağının güçlenmesi ulusal sınırları görünmez hale getirerek “global” kavramını yaşantımızın içine yerleştirmiştir. İnternetin topluluklar arasında bilim ve sanat alanındaki akışı sağlamasıyla Uzakdoğu çizgi roman sanatı ülkemizde de güncellik kazanmaya başlamıştır. Günümüzden yirmi yıl kadar geriye gidildiğinde bizim için görülen ilk örnekler televizyon kanallarında yayınlanan Japon çizgi filmleri olurken, aynı zaman diliminde Amerika- Avrupa ve bazı Uzakdoğu ülkeleri, Uzakdoğu’dan özellikle Japonya’dan yayılan bu özel çizgi roman ve çizgi film yapımlarının ticareti ve tüketimini gerçekleştirmişlerdir. Bunun yanı sıra çoğu akademisyen ve sanatçı bu konuda araştırmalarda bulunmuş, yayın ve bildiriler oluşturmuşlardır.
Uzakdoğu toplumlarında, kültür sanatla iç içe geçmiş durumdadır. Geleneksel miras 21. yüzyılda bile yaşamın ve sanatın içine girebilmektedir. Bu özellik ve sözü edilen toplumların her işi sanatmış gibi özenle uygulamaları, tıpkı resim veya illüstrasyon sanatlarında olduğu gibi, çizgi roman sanatında da eserlere özgün bir boyut kazandırmıştır.
Uzakdoğu illüstrasyon sanatlarının tarihçesi incelenirse, özellikle Çin ve Japonya’nın çizgi roman sanatlarında önemli ölçüde tarihsel bir etkilenme içinde olduğu gözlemlenmektedir. Bu bağlamda Uzakdoğu kültüründe çizgi roman sanatının gelişimi köklü bir felsefe, kültür ve sanat üçgenine dayanmaktadır. Günümüz çağdaş Uzakdoğu çizgi roman sanatını kavrayabilmek ve doğru değerlendirmek bu önemli tarihçeyi ve günümüze yansımalarını bilerek mümkün olacaktır.
İkinci bölümde Uzakdoğu kültür, felsefe ve din olgularının plastik sanatlara olan etkisi irdelenmiş, çizgi roman sanatıyla geleneksel resim ve illüstrasyonlar birbirleriyle bağlantı kurularak incelenmiştir. Bu bölümde Uzakdoğu çizgi roman sanatına bu konuda en önemli tarihsel başlangıçları içinde barındıran Çin çizgi romanıyla giriş yapılmıştır. Uzakdoğu ülkeleri içerisinde çizgi romanın gelişimi açısından bilimsel derleme ve araştırma kaynaklarında yer edinebilmiş diğer iki ülke, Kore ve Filipinler bu bölümde sırasıyla incelenmiştir.
Günümüzde çizgi roman sanatına neredeyse yeni bir yön vermeye başlayan Japonya, Uzakdoğu toplumları arasında, ülke sınırlarını aşarak sadece yakın çevresinde değil, Batı’da da tanınmayı başarmıştır. Japonya her yaştan okur kitlesi olan ve yılda milyar dolarlık bir satış rakamına ulaşan çizgi romanlarıyla (‘manga’), grafik tasarım, animasyon ve oyuncak endüstrilerinde yeni bir devrim yaratmış ve bu özelliğiyle Uzakdoğu çizgi roman haritasının en üretken bölgesi olduğunu kanıtlamıştır. Konu bakımından sınırsız görünen ‘manga’lar Japon toplumunun karakterini ve yaşam biçimini yansımakta, bu özelliğini kullanarak ulusal kimliği ve kültürü dünyaya aktarmaktadır. Üçüncü bölümün tamamının ayrıldığı Japon çizgi roman kültürü, tarihsel gelişimi, geleneksel plastik sanatlarla, felsefe ve din öğeleriyle olan ilişkisi açısından ayrıntılı olarak ele alınmıştır. Son yıllarda farklı ve üretken yaklaşımıyla dünya gündeminde bulunan çizgi roman çalışmalarının bu bölüme önemli bir katkısı olacağı düşünülerek incelenmiştir.
Araştırmanın dördüncü ve son bölümünü oluşturan uygulama çalışması, tezin içeriğine uygunluğu göz önünde bulundurularak çizgi roman denemesi biçiminde hazırlanmıştır. Türk ve Japon başlangıç mitolojilerinden alınan iki öyküden esinlenilerek oluşturulmuş çizgi roman çalışmasında desen, mürekkep ve tarama teknikleri kullanılmıştır. Bu deneysel uygulamada Uzakdoğu’yu konu alan araştırmanın önemli bir kısmını oluşturan Japonya örneğine gönderme yapmak amaçlanmıştır. Öykünün başlangıcındaki dünyanın yaratılış sahneleri Türk mitolojisinden alıntılarla hazırlanmış, ulusal değerlerin hatırlatılması ve iletilmesi açısından önemi olduğu düşünülmüştür.
Çizgi roman sanatı her toplumda farklı gelişim göstermiş bir sanat türüdür. Toplumlar arasındaki sosyo-kültürel farklara bağlı olarak, her ülkenin çizgi romana yaklaşımı değişimler gösterir. Çizgi roman sanatı önemli ölçüde kurgularını güncel ve tarihi olaylardan, iş yaşantısından, okuldan ya da insan ilişkilerinden, kısacası insan yaşamının içinden seçtiği için ait olduğu toplumun kültürü ve yaşam tarzıyla yakından ilişkilidir. Bu nedenle çizgi roman sanatı konularını seçtiği olayların etkisiyle zaman zaman kimlik değiştirmiş, saldırgan, içe kapanık, gerçekçi, eleştirel, dışavurumcu vb. roller edinmiştir.
Son yüzyılda, büyüteç altına alınmış ve pazar payı yüksek batılı benzerlerinin aksine, Uzakdoğu’ya bakıldığında henüz keşfedilmemiş bir çizgi roman kültürü dikkatleri çekmektedir. Uzakdoğu çizgi roman sanatı sayısız denebilecek kadar yoğun üretimi, tarih, din, kültür ve felsefenin konulara yansıması ve Batı çizgi romanlarından ayrılan farklı tarzıyla araştırılması ve öğrenilmesi gereken değerler içermektedir.
Günümüzde iletişim ağının güçlenmesi ulusal sınırları görünmez hale getirerek “global” kavramını yaşantımızın içine yerleştirmiştir. İnternetin topluluklar arasında bilim ve sanat alanındaki akışı sağlamasıyla Uzakdoğu çizgi roman sanatı ülkemizde de güncellik kazanmaya başlamıştır. Günümüzden yirmi yıl kadar geriye gidildiğinde bizim için görülen ilk örnekler televizyon kanallarında yayınlanan Japon çizgi filmleri olurken, aynı zaman diliminde Amerika- Avrupa ve bazı Uzakdoğu ülkeleri, Uzakdoğu’dan özellikle Japonya’dan yayılan bu özel çizgi roman ve çizgi film yapımlarının ticareti ve tüketimini gerçekleştirmişlerdir. Bunun yanı sıra çoğu akademisyen ve sanatçı bu konuda araştırmalarda bulunmuş, yayın ve bildiriler oluşturmuşlardır.
Uzakdoğu toplumlarında, kültür sanatla iç içe geçmiş durumdadır. Geleneksel miras 21. yüzyılda bile yaşamın ve sanatın içine girebilmektedir. Bu özellik ve sözü edilen toplumların her işi sanatmış gibi özenle uygulamaları, tıpkı resim veya illüstrasyon sanatlarında olduğu gibi, çizgi roman sanatında da eserlere özgün bir boyut kazandırmıştır.
Uzakdoğu illüstrasyon sanatlarının tarihçesi incelenirse, özellikle Çin ve Japonya’nın çizgi roman sanatlarında önemli ölçüde tarihsel bir etkilenme içinde olduğu gözlemlenmektedir. Bu bağlamda Uzakdoğu kültüründe çizgi roman sanatının gelişimi köklü bir felsefe, kültür ve sanat üçgenine dayanmaktadır. Günümüz çağdaş Uzakdoğu çizgi roman sanatını kavrayabilmek ve doğru değerlendirmek bu önemli tarihçeyi ve günümüze yansımalarını bilerek mümkün olacaktır.
Günümüzde durum Günümüzde, Japon çizgi romanlarının en bilinen şekli öykülü çizgi romanlardır. İlk defa çizgi roman dergilerinde seri halde yayınlanmış daha sonra da kitap haline getirilmişlerdir. Hepsinin tamamı binlerce sayfa uzunluğuna erişmektedir.
Dünyada sevilen bazı Mangalardan Örnekller..
1 Winx Club
2 W.I.T.C.H.
3 Bitter Virgin
4 Vampire Knight
5 Gantz
6 Atashi wa Bambi
7 Dragon Ball
8 Tsubasa RESERVoir CHRoNiCLE
9 One Piece
10 Kareshi Kanojo no Jijou
11 Naruto
12 Claymore
13 Bleach
14 Death Note
15 Slam Dunk
16 D.N.Angel
17 Chobits
18 Fruits Basket
19 Hadashi no Gen
20 Hana Yori Dango
21 Koukou Debut
22 A Thousand Years of Snow
23 Warcraft
24 Genshiken
25 Neon Genesis Evangelion: Angelic Days
26 Golden Boy
27 Doubt
28 Lovely Complex
29 Kodomo no Jikan
30 Old Boy
31 Rosario
32 XXXHOLIC
33 Berserk
34 Mamotte! Lollipop
35 Jump Superstars
36 Lilim Kiss
37 Dr. Slump
38 Alive - The Final Evolution
39 Mirai Nikki
40 Hells Angels
41 King of Fighters Kyo
42 Shoot!
43 Katekyo Hitman Reborn!
44 Suicide Club
45 The Dreaming
46 Urooboe Uroboros!
47 Deep Love: Ayu no Monogatari
48 Anastasia Club
49 Kimi ni Todoke
50 Blade of the Immortal
51 Midnight Secretary
52 Uwasa no Midori-kun
53 Miyuki
54 Gintama
55 Bakuman
56 Datte Ai ja Nai!?
57 KissXsis
58 Sono Kuchibiru ni Yoru no Tsuyu
59 RG VEDA
60 Hajime no Ippo
61 Parfait Tic
62 Love Hina
63 Ai Ga Tomaranai!
64 Desire Climax
65 Samurai Baby
66 Skip Beat!
67 Loveless
68 Good Morning Call
69 Onegai Teacher
70 Kare First Love
71 Rurouni Kenshin
72 Great Teacher Onizuka
73 Fushigi Yuugi
74 Ceres: Celestial Legend
75 Until Death Do Us Part
76 Cromartie High School
77 Shugo Chara!
78 Alice 19th
79 Watashi no Suki na Hito
80 Card Captor Sakura
81 Othello
82 Mars
83 Clover
84 Baku
Kaynakça
*Onur Alparslan, "Geçmişten Günümüze Manga Tarihi"
*Anima Manga Türkiye
*wikipedia
*Elif VAROL (2003) UZAKDOĞU KÜLTÜRÜNDE ‘JAPONYA ÖRNEĞİNDE’ ÇİZGİ ROMAN SANATININ GELİŞİMİ, Hacettepe Üniversitesi *Sosyal Bilimler Enstitüsü Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi
*Burak Aydın (2003) "Nedir bu Anime? Peki Ya Manga?", MANGANİME DERGİSİ
Author
